Download all exemplars
Commentary
Kairangi
Commentary
MÅ Kairangi, me tÅ«hura raraunga ki tÄ“tahi tukanga pakirehua tauanga me te whakaaro aroÄ.
Ko te whakaatu aroÄ tauanga hÅhonu te mea nui. NÅ reira, ka kitea Ä“nei:
- ka kÅtuitui i te mÄtauranga tauanga, te tÅ«ponotanga me te mÄrama ki te horopaki, i roto i ngÄ wÄhanga katoa o te tÅ«huratanga tauanga, ki te reo MÄori hoki
- ka arohaehae i te tukanga tauanga, tukanga tÅ«ponotanga me ngÄ whakamÄrama e hÄngai ana ki ngÄ whakakitenga.
Ka whakaaroaro i te whai wÄhi mai o Ä“tahi atu taurangi, o Ä“tahi atu Ähuatanga rÄnei e whai pÄnga ana.
Ka whakahoropaki i te kaupapa ki tÄ“tahi pÅ«Ähua MÄori me te tautohu i ngÄ tikanga MÄori e whaitake ana.
TÄ te Äkonga mahi
Ko tÄ te Äkonga nei, he kaupapa nui te whakarauora i te taiao i Aotearoa nei, otirÄ, i te ao whÄnui nei. Ka tÅ«hura, ka matapaki i te ora o tÅna manga me ngÄ awa o tÅna whaitua.
Kaiaka
Commentary
MŠKaiaka, me tūhura raraunga ki tētahi tukanga pakirehua tauanga me te whakatakoto parahautanga.
Ko te parahau i ngÄ wÄhanga o roto i ngÄ tikanga tÅ«huratanga tauanga te mea
nui. NŠreira, ka kitea ēnei:
- ka tÅ«hono i ngÄ wÄhanga o roto i ngÄ tikanga tÅ«huratanga tauanga ki te horopaki me te taupori, ki te reo MÄori hoki
- ka whakaputa kÅrero taunaki, hei tauira:
- ko ngÄ tÄtaitanga tauanga whakarÄpopoto pÄ“rÄ i te toharite me te tau waenga
- ko ngÄ uara raraunga
- ko ngÄ ia me ngÄ Ähuatanga kÅhure o roto i ngÄ whakaari raraunga
- ka kÅrero mÅ te horopaki me te taupori ki te reo MÄori.
Ka parahau i Ä“tahi putanga tÅ«ponotanga, Ä, ka whakahÄngai i te kaupapa ki tÄ“tahi pÅ«Ähua MÄori me te tautohu i ngÄ tikanga MÄori e whaitake ana.
TÄ te Äkonga mahi
I tutuki i te Äkonga ngÄ mahi e hÄngai ana ki te paetae, kÄtahi ia ka tÅ«hura i ngÄ tikanga tÅ«huratanga mÄ te whakaputa kÅrero taunaki e hÄngai ana ki te horopaki (1). KÄrua, i kÅrero ia mÅ ngÄ pÅ«ahua MÄori me ngÄ momo tikanga e hÄngai ana ki tÅna rohe (2).
Paetae
Commentary
Ko tÄ tÄ“nei paerewa, he tÅ«hura raraunga ki tÄ“tahi tukanga pakirehua tauanga. Ko te pÅ«take o tÄ“nei paerewa, he tautoko i ngÄ Äkonga ki te waihanga pÅ«kenga kia taea ai te whakahaere tÅ«huratanga tauanga me te pÄpono, me te torotoro pÅ«Ähua rerekÄ“.
Me whakamahi te Äkonga i:
- ia wÄhanga o ngÄ tikanga tÅ«huratanga tauanga hei whakaputa
whakatairitenga - ngÄ huatau me ngÄ kupu e hÄngai ana hei whakaatu i te mÅhio ki te reo
matatini o te pÄngarau - te tukanga whakamÄtau tÅ«ponotanga.
TÄ te Äkonga mahi
I tÄ«mata mai te Äkonga ki tÄ“tahi tÅ«huratanga tauanga, mÄ te whakarite pÄtai, te rangahau, te tÄtari me te waihanga kauwhata, ka mutu i whakakapi i ngÄ kÅrero katoa ki tÄ“tahi pÅ«rongo (1). KÄrua, ko ngÄ huatau me ngÄ kupu i whakamahi e hÄngai ana ki te reo matatini o te ±ÊÄå²Ô²µ²¹°ù²¹³Ü, mÄ te aro ki ngÄ kupu matua e hÄngai ana ki te tauanga me te tÅ«ponotanga (2). KÄtoru, i whakauru i Ä“tahi Ähuatanga tÅ«ponotanga (3).
Ko te tauaromahi he tauira mahi Ä te Äkonga e whakamÄrama ana i te matÅ« o te paerewa paetae. He mea Äwhina i te kaiako ki te kÅwhiri whakataunga aromatawai ki te taumata e tika ana.
Tuku mai ngÄ tauaromahi me ngÄ kÅrero Äpiti katoa [PDF, 1.2 MB]