Download all exemplars
Commentary
Kairangi
Commentary
Hei tohu i te Kairangi, ka tau te whakaputa whakaaro a te 膩konga ki ng膩 ari膩 toi r膿hia, 膩, kia whai p膩nga ki ng膩 horopaki huhua noa.
E toru ng膩 膩huatanga tono ka toro atu e te 膩konga:
- he mahinga toi, he putanga motuhake
- he whakaaturanga
- He tuhinga.
Ka tau te whakaputa whakaaro a ng膩 膩konga ki ng膩 ari膩 me te whakah膩ngai ki te ao wh膩nui, ar膩:
- ka whakaahua i ng膩 hononga ki t艒 te 膩konga iwi, rohe, taiao
- ka whakaahua i ng膩 hononga ki ng膩 tikanga, ki ng膩 iwi, ki whenua k膿.
T膩 te 膩konga mahi
Tauira A
I m膩takitaki te 膩konga i t膿tahi whakaaturanga poi n膩na an艒 i whiri i roto i tana katoa, ki k艒nei i whakapuaki i 艒n膩 whakaaro m艒 ng膩 toi r膿hia i kitea e ia. I 膩ta whakatakoto te 膩konga i ng膩 tuhinga, k膩tahi, m艒 ng膩 k艒rero whakapapa, ki k艒nei whakapuakihia e te 膩konga ng膩 k艒rero m艒 ng膩 taiwhenua o Ng膩ti Kahungunu, 膩, ki 膿tahi t墨puna o T膩kitimu waka (1). K膩rua, i tuku te 膩konga i ng膩 k艒rero tuku iho. I t墨kina e te 膩konga te pepeha n艒 roto i a Kahungunu ki Te Wairarapa, hai k艒rero tuku iho m膩na (2). K膩toru, i huri t艒n膩 aro ki ng膩 k艒rero atua, ki k艒nei i kukume i ng膩 k艒rero m艒 M膩ui r膩ua ko Mahuika (3). K膩wha, i tukuna 膩na ringaringa ki te k艒rero m艒 te reo motuhake, i t艒 mai ia i ng膩 kupu, i ng膩 whakatau膩k墨 ake o Kahungunu ki Te Wairoa ki te ao m膩rama (4). K膩rima, i paku whakam膩rama i ng膩 nuka toi i kitea e ia, 膩, ki te hanga o ng膩 膩-ringa ki te manu k膩hu (5), i whakakapi te 膩konga i ng膩 k艒rero m艒 ng膩 m膩tauranga motuhake, m膩 te whakamaumara i a t膩tau ki te urupounamu o te m膩tauranga M膩ori (6). K膩whitu, he t艒 mai i ana rauemi e tautoko ana i tana rangahau (7).
Kaiaka
Commentary
Hei tohu i te Kaiaka, Ka wh膩nui te whakaputa whakaaro a te 膩konga ki ng膩 ari膩 toi rehia i runga an艒 i te horopaki wh膩nui o ng膩 toi.
E toru ng膩 膩huatanga tono ka toro atu e te 膩konga:
- he mahinga toi, he putanga motuhake
- he whakaaturanga
- He tuhinga.
Kua wh膩nui te whakaputa whakaaro a ng膩 膩konga m艒 ng膩 ari膩 me te whakah膩ngai ki te horopaki wh膩nui o ng膩 toi. Hei tauira, kua whakaahua i ng膩 hononga o ng膩 ari膩 ki ng膩 膩huatanga toi k膿 atu, ar膩, ng膩 whakaaro o roto, k艒rero tuku iho, tirohanga o te w膩.
T膩 te 膩konga mahi
Tauira E
He reo ake e m艒hiotia e te 膩konga, n膩 kon膩 ka kitea he uri n艒 te rohe o Ng膩ti Kahungunu (1). He m膩tauranga motuhake t膿nei, ar膩, ko te haka wahine, ko P艒roteteke. He 膩huatanga k膩ore e kitea wh膩nuitia. Ka mutu, he 膩huatanga motuhake i ahu mai i ng膩 m膩tauranga o te whare tapere (2). Koia nei te ao o te 膩konga, me 艒na hiahia m艒 ng膩 膩huatanga o te whare tapere (3). He hononga whakapapa t膿nei, e whakak艒rero ana i ng膩 t膩tai whakapapa (4). Koia nei te p膩nga mai o te 膩konga ki iwi k膿 atu, ki te Te Motutapu a Tinirau i Rotorua, ki Te Arawa waka. Ahakoa te nui hoki o ng膩 w膩hi puta noa i te Moana nui a Kiwa e kawe ana i t膿nei ingoa, me t艒na k艒rero tuku iho, kei konei tonu t膿tahi (5).
Paetae
Commentary
K膩ore he rauemi i t膿nei w膩.
Ko te tauaromahi he tauira mahi 膩 te 膩konga e whakam膩rama ana i te mat奴 o te paerewa paetae. He mea 膩whina i te kaiako ki te k艒whiri whakataunga aromatawai ki te taumata e tika ana.
Download all exemplars and commentary [PDF, 1.3 MB]
- NCEA.education